ՀԱԵ ամփոփ պատմությունը

Հայ Ավետարանական եկեղեցին կազմավորվեց 1846թ. հուլիսի 1-ին Կ.Պոլսում և կոչվեց «Հայաստանյայց Ավետարանական եկեղեցի»:

Հայ Ավետարանական եկեղեցու 170 տարվա    պատմությունը հաստատում է, որ այն քրիստոնեական      հավատքի, աստվածային սիրո և աստվածապաշտության հավաքականություն է, որի առաքելությունն է նվիրվածությունը Աստծուն, քրիստոնեությանը, հայ ժողովրդին և հայրենիքին: Նրա առաջնորդներն են Հիսուս Քրիստոսը, Աստվածաշունչ մատյանը և հայոց հոգևոր անսպառ ժառանգությունը:

     Առաջին աշխարհամարտի նախօրեին ավետարանական հայերի թիվը Օսմանյան կայսրությունում կազմում էր ավելի քան 60 հազար:

     Մեզ մոտ՝ Արևելյան Հայաստանում, Հայ Ավետարանական առաջին շարժումը սկսվեց 1823թ. Շուշիում, որի արդյունքում ավետարանականների անմիջական նախաձեռնությամբ բացվեցին դպրոցներ, հիմնվեց տպարան և հրատարակվեցին աշխարհաբար արևելահայերենով հանրամատչելի կրոնական գրքեր: Այնուհետև դպրոցներ բացվեցին մի շարք գյուղերում:

     1918-30թթ. Արևելյան Հայաստանում կային հազարավոր հայ ավետարանական քրիստոնյաներ, որոնց 35 համայնքներն ունեին եկեղեցիներ կամ աղոթատներ, կիրակնօրյա դպրոցներ, հոգևոր հովիվներ:

     1930-ից Խորհրդային Միության տարածքում հալածվեցին նաև հայ ավետարանական համայնքներն ու նրանց եկեղեցիներն, որով էլ սահմանափակվեց նրանց գործունեությունը: Միայն մի քանի տեղերում շարունակվեցին գործել Հայ Ավետարանական եկեղեցիներ:

     1994թ. Հուլիսի 1-ից Հայ Ավետարանական եկեղեցին Հայաստանի Հանրապետությունում պաշտոնապես վերագրանցվեց «Հայաստանյայց Ավետարանական եկեղեցի» անվանումով և ստացավ իրավաբանական անձի կարգավիճակ:

     Այսօր Հայաստանյայց Ավետարանական եկեղեցին ունի 11 հոգուց բաղկացած հոգևոր խորհուրդ, որը ղեկավարում է Հայաստանի և Արցախի Հայ Ավետարանական եկեղեցիների ընդհանուր ծառայությունները: Կան մոտ 40 եկեղեցիներ և աղոթատեղիներ, 30 հոգևոր առաջնորդներ, որոնց մի մասը ձեռնադրյալ հոգևոր հովիվներ են: